In de glimmende wachtkamers van privéklinieken in Singapore en Kuala Lumpur hoor je opvallend veel Indonesisch. Het is geen vakantiebezoek; het is een massale vlucht voor een medisch systeem dat lijdt aan een dodelijke kwaal: een onschendbaarheidscultuur en een totaal gebrek aan transparantie.
Voor Nederlanders in Indonesië is dit de harde realiteit: je bent hier vaak geen patiënt die geholpen wordt, maar een onderdaan die orders krijgt.
De Dokter als 'God': De Verschrikking van het Zwijgen
Het grootste probleem is niet de apparatuur, maar de houding van de arts. In Indonesië heerst een diepgewortelde hiërarchie waarbij de specialist zichzelf op een voetstuk plaatst. Dit heeft een verschrikkelijk gevolg: artsen leggen niets uit.
Informatie-monopolie: Vragen stellen over je eigen lichaam wordt vaak gezien als een gebrek aan respect of een motie van wantrouwen. De arts schrijft een recept uit, mompelt een diagnose en verwacht dat je vertrekt.
Geen Details: Je krijgt zelden te horen waarom een bepaalde behandeling nodig is, wat de risico's zijn, of wat de alternatieven zijn. De Nederlandse behoefte aan "informed consent" (geïnformeerde toestemming) bestaat hier simpelweg niet.
De Pillenregen: Om het gebrek aan uitleg te compenseren, worden patiënten vaak naar huis gestuurd met een onnodige hoeveelheid medicijnen—vaak een mix van antibiotica, steroïden en vitamines—zonder dat wordt uitgelegd wat deze stoffen in je lichaam doen en geen bijsluiter. Bijsluiters worden standaard niet meegeleverd. Wie erom durft te vragen, stuit vaak op een muur van ongeduld en moet tergend lang wachten.
De Gesloten Deur: Geen Buitenlandse Expertise
Wat deze situatie extra beklemmend maakt, is dat het systeem hermetisch is afgesloten voor broodnodige invloeden van buitenaf. In Indonesië mogen buitenlandse artsen nagenoeg niet praktiseren. Waar ziekenhuizen in Singapore en Maleisië actief internationaal toptalent werven om hun standaarden te verhogen, beschermt Indonesië de eigen artsenpopulatie met strikte protectionistische wetgeving. Hierdoor ontbreekt de gezonde concurrentie van artsen die gewend zijn aan westerse standaarden van transparantie en patiëntenrechten, waardoor de verouderde hiërarchie en de 'God-cultuur' ongestoord in stand kunnen blijven.
De Zwijgende Verpleging en de Gevolgen
Deze cultuur sijpelt door naar de rest van het personeel. Een verpleegkundige die ziet dat een arts een fout maakt, zal in 9 van de 10 gevallen zijn mond houden om de harmonie niet te verstoren en zijn baan niet te verliezen. Er zijn geen checks and balances. Als patiënt ben je overgeleverd aan de grillen van één persoon die nooit gecorrigeerd wordt.
Waarom Singapore en Maleisië?
Het is geen luxe, het is noodzaak. Indonesiërs die het kunnen betalen, vluchten naar het buitenland voor:
Transparantie: In Singapore krijg je een dossier, een duidelijke uitleg en een transparante kostenberekening.
Dialoog: Artsen daar zijn getraind om met patiënten te communiceren.
Verantwoording: Als er iets misgaat, is er een systeem van aansprakelijkheid. In Indonesië is een medische fout bijna onmogelijk aan te vechten door de macht van de medische beroepsverenigingen.
Wat betekent dit voor de Nederlander?
Als Nederlander ben je gewend aan eerlijkheid en directe communicatie. In een Indonesisch ziekenhuis word je geconfronteerd met een "muur van beleefdheid" die levensgevaarlijk kan zijn.
De Uitzondering: Recht halen zonder kosten
Toch is er een lichtpuntje voor wie bereid is de strijd aan te gaan. Hoewel het medische tuchtrecht vaak een onneembare vesting lijkt, biedt de Badan Perlindungan Konsumen Nasional (BPKN) — de nationale raad voor consumentenbescherming — een verrassend effectieve route. In feite ben je als patiënt ook een consument.
Het is een krachtig middel dat zelfs toegankelijk is voor mensen met een klein budget. Zo is het mogelijk om, vergelijkbaar met een rechtszaak maar dan volledig gratis, ziekenhuizen ter verantwoording te roepen voor bijvoorbeeld woekerprijzen of onterechte rekeningen. Een succesvol voorbeeld uit de praktijk laat zien dat wie weet waar hij moet aankloppen, daadwerkelijk zijn geld terug kan krijgen als een ziekenhuis te veel heeft gerekend. Het loont dus om niet alleen voor jezelf, maar ook voor je lokale personeel op te komen en hen de weg naar de BPKN te wijzen.
De overlevingsstrategie:
Accepteer nooit een diagnose zonder uitleg. Wordt er niet geantwoord? Zoek een andere arts of verlaat het land.
Eis je testresultaten op. Vaak houden ziekenhuizen de originele scans of bloedonderzoeken achter. Dit is jouw eigendom; eis het op voor een second opinion in het buitenland.
Check-check-double-check. Gebruik apps als Halodoc om je voorgeschreven medicatie te controleren. Vaak krijg je medicijnen voorgeschreven die in Europa al lang verboden zijn of niet samengaan.
Conclusie: De Prijs van de Hiërarchie
Indonesië verliest miljarden aan medisch toerisme naar het buitenland, maar de echte prijs wordt betaald door de patiënten die achterblijven in een systeem waar de ego van de arts belangrijker is dan de informatievoorziening aan de patiënt. Voor de Nederlander in Indonesië geldt: vertrouwen is goed, maar in de Indonesische zorg is een vluchtticket naar Singapore beter.
